Het nieuwe media-aanbod – een gevaar voor de democratie?
Klaus Schönbach & Ester de Waal
AMB Diemen 2010
(isbn 97890-79700-29-5, 45 pp., paperback, € 9,95)
Met het in twee decennia geëxplodeerde aanbod aan informatie op het world wide web lijkt de voor eenieder op elk willekeurig moment gewilde informatie ook daadwerkelijk beschikbaar te zijn. Het ongekende aanbod zou er evenwel ook toe kunnen leiden dat burgers zich alleen richten op persoonlijk relevante informatie en algemenere maatschappelijk relevante informatie ontwijken. Menigeen vreest dat daarmee het functioneren van de democratie in het geding komt. Maar is zo’n vermijdingsgedrag daadwerkelijk in Nederland te constateren?
Klaus Schönbach en Ester de Waal vroegen zich af welke nieuwsbronnen de burger gebruikt om zich te informeren en met welk doel hij dat doet: om snel een overzicht te krijgen van wat er speelt in de wereld of om ook geïnformeerd te worden over achtergronden bij het nieuws?
Na een gedetailleerde rondgang zijn ze niet zo somber: het vermijden van overzichts- en achtergrondinformatie is geen algemeen verschijnsel: het gebruik van het internet kan weliswaar een katalysator zijn voor het gebruik van specifieke online nieuwsbronnen, maar ook van andere, meer traditionele nieuwsmedia met hun breder aanbod.
Klaus Schönbach is hoogleraar Algemene Communicatiewetenschap aan de Universiteit van Wenen (Oostenrijk), Honorary Professor aan de Zeppelin Universiteit in Friedrichshafen (Duitsland) en Honorary Fellow aan de Amsterdam School of Communication Research (ASCoR) van de Universiteit van Amsterdam.
Ester de Waal is verbonden aan de afdeling Communicatiewetenschap van de Universiteit van Amsterdam.
Inhoud
1 HET NIEUWE MEDIA-AANBOD – EEN GEVAAR VOOR DE DEMOCRATIE?
De democratie heeft geïnformeerde burgers nodig
Zijn er nog burgers met overzichtskennis van maatschappelijk relevante
actualiteiten?
Onderzoeksvragen
2 HET ONDERZOEK
Design van het onderzoek
3 RESULTATEN
Is er behoefte aan overzichtsinformatie?
Algemeen mediagebruik
Gebruik van verschillende mediumtypen
Gebruik van specifieke mediumtitels
Veelgebruikers vs. weiniggebruikers
Conclusie
Wie heeft behoefte aan overzichtsinformatie?
‘Overzichtszoekers’ vs. ‘overzichtmijders’
Invloeden op het gebruik van verschillende mediumtypen voor
overzichtsinformatie
> Sekse
> Leeftijd
> Opleiding
> Diversiteit interessegebieden
> Burgerplicht: geïnformeerd zijn
> Internetvaardigheid
> Mediagebruik in het algemeen
Conclusie
Is er behoefte aan achtergrondinformatie?
Algemeen mediagebruik
Gebruik van verschillende mediumtypen
Gebruik van specifieke mediumtitels
Veelgebruikers vs. weiniggebruikers
Conclusie
Wie heeft behoefte aan achtergrondinformatie?
‘Achtergrondzoekers’ vs. ‘achtergrondmijders’
Invloeden op het gebruik van verschillende mediumtypen voor
achtergrondinformatie
> Sekse
> Leeftijd
> Opleiding
> Diversiteit interessegebieden
> Burgerplicht: geïnformeerd zijn
> Internetvaardigheid
> Mediagebruik in het algemeen
> Mediagebruik specifiek voor een overzicht
Conclusie
Intensiteit & diversiteit van mediagebruik in het algemeen: Indirecte voorspellers
van mediagebruik voor overzichts- en achtergrondinformatie?
Invloeden op de intensiteit van nieuwsmediagebruik
Invloeden op de diversiteit van nieuwsmediagebruik
4 CONCLUSIE
LITERATUUR
WOORD VOORAF
Met de positie die het internet de afgelopen twee decennia in het (nieuws)media landschap heeft verworven, is de toegang tot en het aanbod van informatie vrijwel onbeperkt geworden. Het ongekende aanbod zou ertoe kunnen leiden dat burgers maatschappelijk relevante informatie ontwijken. Menigeen vreest dat daarmee het functioneren van de democratie in het geding komt. Hoe verspreid een dergelijk vermijdingsgedrag daadwerkelijk is in Nederland, staat centraal in deze studie. Daarnaast biedt dit onderzoek inzicht in wie welke nieuwsbronnen gebruikt om zich te informeren en met welk doel: om een overzicht te krijgen van wat er speelt in de wereld en/of om geïnformeerd te worden over achtergronden bij actualiteiten? De studie is representatief voor de Nederlandse bevolking van 13 jaar en ouder en uitgevoerd met steun van het Stimuleringfonds voor de Pers. De belangrijkste bevindingen zijn:
Het vermijden van een overzicht van actualiteiten en achtergrondinformatie over wat er speelt in de maatschappij is geen massafenomeen.
Televisie en traditionele landelijke dagbladen zijn nog steeds de meest belangrijke bronnen in de informatievoorziening, zowel wat betreft het verschaffen van een overzicht van als achtergrondinformatie bij actualiteiten.
Gratis dagbladen en nieuwssites spelen met hun veelal grote bereik ook een relevante rol voor overzichtsinformatie, maar voor achtergrondinformatie zijn het geen beduidende bronnen.
Ouderen en hoger opgeleiden vertrouwen doorgaans meer op traditionele nieuwsmedia: betaalde landelijke dagbladen en tvnieuws en actualiteitenuitzendingen van de publieke omroep voor zowel overzichts- als achtergrondinformatie en het radionieuws voor een overzicht van actualiteiten. Jongeren neigen meer dan anderen naar nieuwe en interactieve media voor informatie over wat er in de wereld speelt. Hier zijn nieuwssites als nu.nl, teletekst en gratis kranten van belang. Lager opgeleiden, tot slot, halen meer dan anderen informatie van tv-nieuws en actualiteitenprogramma’s van de commerciële omroep – of het nu overzichtsinformatie of achtergronden betreft. Ondanks deze verschillen is er echter (nog) geen sprake van een duidelijk gefragmenteerd publiek.
Internetgebruik überhaupt, inclusief e-mailen, surfen of welke toepassing dan ook, kan weliswaar een katalysator zijn van het gebruik van nieuwsbronnen online, maar ook van andere, traditionele nieuwsmedia voor overzichts- en achtergrondinformatie. Het internet is daarmee in staat om (indirect) mensen te confronteren met maatschappelijke informatie die verder reikt dan hun initiële, persoonlijke belangstelling.
Amsterdam, December 2010
Klaus Schönbach & Ester de Waal
Vergroot
