QUICK SEARCH
Zoekterm(en)

Zoeken
(Artikelnr: 79700-67)
Er wacht nog een kind …
De quakers Lili en Manfred Pollatz, hun school en kindertehuis in Haarlem 1934-1945
 
Isobel Wijnberg en Anja Hollaender

AMB Diemen 2014
(ISBN 97890-79700-67-7, 146 pp., ruim geïllustreerd, genaaid, € 15,00)
-----
 
Dit is het verhaal van het Duitse quaker echtpaar Manfred en Lili Pollatz. In 1934 vertrokken zij met hun vier kinderen uit Duitsland en vestigden zich aan het Westerhoutpark 14 in Haarlem. Daar boden ze in een huiselijke sfeer onderwijs en onderdak aan joodse en andere kinderen die nazi-Duitsland en Oostenrijk waren ontvlucht. In de oorlog verlieten de joodse vluchtelingen het huis en werd er geen les meer gegeven. De familie Pollatz verborg joodse baby’s en peuters in huis en behoedde hen voor deportatie. Het hele gezin heeft voor dit menslievende werk een hoge prijs betaald.
Nog  jarenlang hebben de dochters op zichzelf teruggetrokken in het huis gewoond.

Isobel Wijnberg en Anja Hollaender reconstrueren de unieke geschiedenis van deze familie en hun verblijf in Haarlem. Zij spoorden de gegevens van bijna alle kinderen op. Anja Hollaender geeft een beeld van het leven van de kinderen in het huis, geïnspireerd door brieven die haar vader als vluchtelingenkind naar zijn ouders schreef. Zo zorgen zij ervoor dat de geschiedenis van de familie Pollatz en dit Duitse vluchtadres in Haarlem niet in vergetelheid raakt.

 
Isobel Wijnberg (1948) werkte na haar studie culturele antropologie als beleidsmedewerker emancipatiebeleid bij de Rijksoverheid en E-Quality, kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit. Ze woont in de Koninginnebuurt in Haarlem.
Anja Hollaender (1954) werkte na haar studie kunstgeschiedenis bij de overheid. Zij bemiddelde vervolgens vluchtelingen naar de arbeidsmarkt en verricht historisch onderzoek. Zij levert bijdragen aan publicaties in Duitsland en Polen en schrijft een boek over haar familiegeschiedenis.
----
 
Inhoudsopgave
 
Voorwoord
  • Manfred en Lili Pollatz
  • Vrede en oorlog
  • Een school en kindertehuis
  • Uit Christophs brieven
  • Bezetting
  • Vader, moeder, zoon
  • Laatste jaren
  • Goede vaderlanders
  • De drie zusters
     
  • Tot slot
  • Dankwoord
     
  • De kinderen van het kindertehuis
  • Contacten Manfred en Lili Pollatz
  • Bronnen
  • Illustraties en documenten
    -----------
(uit de inhoud)
Voorwoord
 
Hoe was het om in de oorlogsjaren in de Haarlemse Koninginnebuurt te wonen? Wandelend door de winterse straten en verlangend naar de lente in mei, overviel die vraag me. De tijd heeft weinig vat gekregen op deze ruime en rustige negentiende-eeuwse stadswijk. Van de dramatische gebeurtenissen die zich hier afspeelden zijn geen sporen meer te zien. In het voorjaar van 2013 ging ik op zoek naar de ‘topografie’ van de oorlog in deze buurt, naar de gebouwen waar de bezetters zich ophielden, de adressen waar prominente NSB’ers woonden en de huizen van de ongeveer vijftig joodse buurtgenoten. Zij zullen met angst in het hart de ontwikkelingen na de Nederlandse capitulatie op 15 mei 1940 hebben gevolgd. Bijna de helft van hen werd in de kampen omgebracht. Op het Digitaal Monument Joodse Gemeente in Nederland zag ik hun namen, hun geboortedatum, de dag, het jaar en de plaats waar ze werden vermoord. Zo staan zij ook vermeld op het Joods Monument op het Philip Frankplein voor de 715 Haarlemse joden die naar de vernietigingskampen werden afgevoerd en nooit terugkeerden.
 
Enkele joodse buurtbewoners waren geboren en getogen Haarlemmers. De meesten waren afkomstig uit een andere plaats in Nederland. Sommigen waren emigranten uit Duitsland of Oostenrijk. Een aantal was welgesteld en woonde in grote huizen, zoals de koekfabrikant Isidor Cohen en zijn echtgenote Reinette Vos op de Koninginneweg 92, of Rosalie Vos, die getrouwd was met de commissionair in effecten Louis Marcus Judels. Zij en hun twee kinderen woonden op de Tweede Emmastraat 15. Anderen waren kleiner gehuisvest, zoals de ambtenaar Jakob Snijders die met zijn vrouw Helena Zwart en hun zoon Leonard op de Schouwtjeslaan 53/zwart woonde. Toni Taube Schwarzkachel, geboren in het Poolse Gorlice, was al van middelbare leeftijd toen ze naar Nederland kwam en neerstreek in een eenvoudig huisje op de Noorder Emmakade 1/zwart aan de Leidsevaart. Haar brood verdiende ze als huishoudster, misschien wel in een van de villa’s in de buurt. Allen werden naar kampen weggevoerd en geen van hen keerde terug.
 
Ik kwam de namen tegen van Klaus Gurau uit Chemnitz en van Hanns Alexander Katzenstein uit de Berlijnse wijk Charlottenburg. Ze waren in 1936 als elfjarige jongetjes naar Haarlem gekomen. Tijdens de bezetting werden zij opgepakt, gedeporteerd en vermoord. Zij woonden op het Westerhoutpark 14 waar het Duitse lerarenechtpaar Manfred en Lili Pollatz een school en kindertehuis leidde voor joodse vluchtelingenkinderen uit Duitsland en Oostenrijk. De Pollatzen hadden zelf drie dochters en een zoon. Als gelovige quakers en overtuigde pacifisten zetten zij zich met hart en ziel in voor degenen die om raciale, politieke of religieuze redenen werden vervolgd. Van 1934 tot 1940 namen zij in hun huis rond de dertig kinderen op. De meesten voegden zich na enige tijd bij hun familie in het buitenland of elders in Nederland. In de oorlogsjaren ontfermden de Pollatzen zich over minstens zeven joodse baby’s en kleuters van wie de ouders naar Westerbork waren getransporteerd. Het huis werd ook een tijdelijke opvang voor onderduikers en een distributieadres voor illegale bladen, waaronder de verzetskrant Trouw. Het gezin Pollatz betaalde een hoge prijs voor hun inzet, moed en opoffering tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Over hun geschiedenis was echter weinig bekend, de bewoners in de buurt hadden er geen weet van.
 
Op de site van het Noord-Hollands archief stond informatie over het ‘Instituut Pollatz’ gebaseerd op onderzoek dat historicus Jaap Vogel in 1999 publiceerde over migranten in Haarlem. Tot mijn verrassing bleek dat de vader van Anja Hollaender, een vriendin die ik al twintig jaar kende, een van de vroegere leerlingen was die bij de familie Pollatz in huis woonde. Op grond van de documentatie van Jaap Vogel en materiaal uit het bezit van de familie Hollaender schreef ik een artikel over Manfred en Lili Pollatz in de Willemien, de wijkkrant van de Koninginnebuurt. Het plan was om hen met een klein monument bij hun vroegere woning te eren. Buurtgenoten en andere donateurs brachten geld bijeen voor een gedenkteken dat op 4 mei 2014 onthuld wordt.
 
De Bos en Vaartschool, de basisschool aan het Haarlemse Florapark, adopteerde het monument om het verhaal van de Pollatzschool en het kindertehuis aan de leerlingen door te geven.
 
Ik vroeg Anja om samen met mij een boekje te schrijven met achtergrondinformatie voor het monument. De gegevens die we verzamelden uit archiefonderzoek en met behulp van het internet stapelden zich op. Niet alleen de familie Pollatz, maar ook de kinderen die in hun huis woonden en de mensen uit hun omgeving doken op uit de geschiedenis, kregen een gezicht en brachten hun levensverhaal mee. Tot dusver was van geen van de joodse kleine kinderen die bij Pollatz waren ondergedoken een naam bekend. Toen meldde zich een vrouw uit Israël, Lea Baharad-Barzilaij Bloemhof, die daar samen met haar broertje in 1941/1942 was opgevangen. Zij was door familie, die ook aan het Westerhoutpark woont, geattendeerd op het artikel uit de wijkkrant. Met haar verklaring leverde zij een belangrijke aanvulling op een door Anja ingediende getuigenis bij Yad Vashem in Jeruzalem. Aan Manfred en Lili Pollatz is nu de eretitel ‘Rechtvaardige onder de Volkeren’ toegekend, een hoge Israëlische onderscheiding voor niet-joden die het leven van één of meer joodse mensen hebben gered.
 
Met de beperkte omvang van dit boekje kon in een tijdsbestek van een half jaar niet aan al de gegevens over mensen en verhalen recht worden gedaan. Er is nog veel te onderzoeken. De schrijfsters hebben een beeld willen geven van de vroegere bewoners van het huis aan het Westerhoutpark 14 en hun werk met de intentie dat hun bijzondere geschiedenis weer tot leven komt, in de Koninginnebuurt en ver daarbuiten.
 
Isobel Wijnberg
Haarlem, 4 mei 2014
-------- 

(uit: Tot slot)
In de oorlog werkten Lili en Manfred Pollatz in het verborgene. Na de oorlog spraken zij niet onnodig over wat zij vanzelfsprekend vonden, Manfred en zijn dochters zetten het hulpwerk ‘gewoon’ voort. Ze konden in hun woonomgeving ook niet spreken over hun traumatische oorlogservaringen. Inge’s zo pijnlijk aan het licht gekomen psychische problemen kwamen niet uit het niets. Hulp voor zichzelf wees ze van de hand. Slechts enkele ingewijden liet ze toe, maar die liepen tegen haar grenzen aan. Pas toen zij te verzwakt was om zich te verzetten waren attente buurtgenoten bij machte om in te grijpen. Helaas was het toen te laat. De enige erfgenaam van Inge’s nalatenschap was de Stichting Koningin Wilhelminafonds, Nederlandse Organisatie voor de Kankerbestrijding. Het tekent haar dat zij tot het eind van haar leven aan hulpbehoevenden dacht.
(…)
Het vroegere huis van de familie Pollatz is nu met een monument gemarkeerd als een plek om stil te staan bij het verleden en om na te denken over de vraag “Wat zal ik doen in een vergelijkbare situatie?” Overal ter wereld, om de hoek in elke buurt, zijn mensen die worden buitengesloten vanwege het feit dat zij 'anders' zijn. Wij mogen onze vrijheid en veelkleurige samenleving koesteren, dat is een levensles die Manfred en Lili Pollatz ons hebben meegegeven.
 
Anja Hollaender
Informatie:
ISBN
: 9789079700677
Auteur
: Wijnberg en Hollaender
Kaft
: Paperback
Uitgever
: AMB
Bijlagen:
Prijsinformatie:
Prijs per stuk: € 15,00
Aantal: Bestellen
Reviews Review toevoegen

Deze review wordt niet direct geplaatst omdat deze eerst moet worden goedgekeurd door een beheerder. Wanneer deze review goedgekeurd is zal hij verschijnen op deze pagina.

Geen reviews gevonden.

Meer reviews
 
 
 
Uitgeverij AMB  
Karwijzaaderf 15
1112 JN Diemen
postadres
Postbus 7
1110 AA Diemen


info.amb@xs4all.nl

AMB Publishers 
Karwijzaaderf 15
1112 JN Diemen

postal address
 PO Box 7
  1110 AA Diemen
  The Netherlands

 info.amb@xs4all.nl


 
 
 
 
Deze website gebruikt cookies om het bezoek te meten, we slaan geen persoonlijke gegevens op.