QUICK SEARCH
Zoekterm(en)

Zoeken
(Artikelnr: 79700-28)

Journalist, elite, waarheid
in gesprek met Rob Wijnberg & Wout Ultee

Bert Ummelen

AMB Diemen 2010
(isbn 97890 79700 28 8, 43 pp., paperback, € 9,95)

Maatschappelijke elites liggen in de media onder vuur. Respect en hoffelijkheid lijken vervangen door scepsis en dedain. Gaat het om een ‘Wiedergutmachung’ met een publieke opinie die de journalistiek was gaan verwijten deel van een in diskrediet geraakte politieke elite te zijn? Hoe redelijk is dat verwijt eigenlijk?

Zijn journalisten, net als andere mensen, onderworpen aan de heersende ideologische consensus? Of is het probleem veeleer dat politiek en media hun mensen rekruteren uit dezelfde smalle bovenlaag van hoogopgeleiden?

In deze publicatie bespiegelen filosoof-journalist Rob Wijnberg en socioloog Wout Ultee over het fenomeen elite en de problematische verhouding van de journalistiek tot elites. Beiden spraken op het KIM-college 2010, dat als motto Elite, noodzaak of valkuil? had. In uitvoerige vraaggesprekken verhelderden zij hun zienswijzen. Die zijn hier als in contrapunt samengevoegd.

Onvermijdelijk heeft dit dubbelinterview een dubbel thema gekregen. Ook het waarheidsbegrip in de journalistiek komt aan bod: Is de kwestie van de verhouding van journalisten tot elites niet tot op grote hoogte een herformulering van de vraag naar hun verhouding tot heersende ideeën en opvattingen?


Rob Wijnberg (1982) is filosoof en sinds 1 september 2010 hoofd redacteur van nrc.next. Voor deze krant en NRC Handels blad schreef hij sinds 2007 wekelijks columns en filosofische essays. Vorig jaar werden zijn essays gebundeld in Nietzsche en Kant lezen de krant. Eerder publiceerde Wijn berg het pamflet Boeiuh – Het stille protest van de jeugd (2007) en In Dubio – Vrijheid van meningsuiting als het recht om te twijfelen, over aard en grenzen van meningsvrijheid (2008). In 2010 verscheen Dus Ik Ben, een boek over identiteit, dat hij samen met filosofe Stine Jensen schreef.

Wout Ultee (1946) is hoogleraar sociologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij deed onder zoek naar onder meer werkloosheid en sociale differentiatie in Nederland in de jaren tachtig, onderwijs heterogamie in 23 industrie-landen, sociale mobiliteit en stemgedrag in Neder land, trends in kerkelijk gemengd huwen in Nederland en Duitsland, zelfdoding van joden in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, en inenting bij bevindelijk gereformeerden. Met Wil Arts en Henk Flap schreef Ultee het leerboek Sociologie (derde gewijzigde druk 2003).

Bert Ummelen (1948) is oud-journalist. Hij was waarnemend hoofdredacteur van De Gelderlander en Amerika-correspondent voor de toenmalige VNU-dagbladen. Zijn communicatiebureau TeXtra verzorgt onder meer trainingen voor journalisten.


Inhoud

Inleiding
Dubbelinterview
Personalia


INLEIDING

De Duitse socioloog Max Weber was niet alleen een bewonderaar van de journalistieke professie, maar ook een kenner van de zielenroerselen van haar beoefenaars. Getuige het volgende citaat uit zijn klassieke studie Politik als Beruf (1919):

‘Het is geen kleinigheid in de salons der machtigen te verkeren, schijnbaar op voet van gelijkheid, en dikwijls te worden gevleid omdat men wordt gevreesd, en toch op hetzelfde moment te beseffen dat de gastheer, na de deur achter de bezoeker van de pers te hebben gesloten, zich misschien zal verontschuldigen tegen over zijn gasten omdat hij die mestkever van de krant heeft moeten dulden.’

De problematische verhouding tussen journalistiek en elite was het thema van het KIM-college 2010, 21 januari jl. in Utrecht, Elite, noodzaak of valkuil? Filosoof-journalist Rob

Wijnberg zou er over reflecteren en hoogleraar sociologie Wout Ultee zou hem van repliek dienen. Wijsgerige en sociaal-wetenschappelijk kennis gebundeld om een hoogst relevante kwestie in het journalistieke debat te onderzoeken, dat was het idee. Het pakte anders uit. Of het nu lag aan de ambiguïteit van de probleemstelling, aan de wijkende perspectieven van filosoof en maatschappij-onderzoeker of aan de generatiekloof die gaapt tussen de jeugdige Wijnberg en de middelbare Ultee – and never the twain would meet?

Om alsnog focus in de gedachtewisseling te krijgen, besloot het KIM-bestuur gebruik te maken van een beproefde journalistieke methode: het interview. Met Wijnberg en Ultee werden in mei afzonderlijk vraaggesprekken gevoerd. Hun antwoorden zijn als in contrapunt samengevoegd.

In deze publicatie – in de reeks registraties van KIM-colleges al even bijzonder als de bundel Journalistiek in diskrediet van vorig jaar – staan het fenomeen ‘elite’ en de verhouding tussen journalistiek en elites centraal. Maatschappelijke elites, of ze nu politiek, economisch of cultureel van aard zijn, liggen in de media onder vuur. In talkshows heerst een inquisitietoon. Respect en hoffelijkheid lijken vervangen door scepsis en dédain. Gaat het om een ‘Wiedergutmachung’ met een publieke opinie die de journalistiek was gaan verwijten deel van een uit de gratie gevallen politieke elite te zijn?

Hoe redelijk is dat verwijt eigenlijk? Hoe komt het dat de ‘Fortuyn-revolte’ als een donderslag bij heldere hemel kwam? Frank van Vree heeft in de bundel Tussen de regels (2006) laten zien dat signalen van spanningen in de ‘verkleurde’ wijken van de grote steden wel degelijk door journalisten werden opgepikt. Ze ‘landden’ alleen niet in Den Haag.

Was er niettemin, zoals Jan Greven het in zijn KIM-essay Een kwestie van kwaliteit 2004) heeft genoemd, sprake van ‘kritiekloos eenpansdenken’? Volgens Wijn berg is het probleem dat journalisten net als andere mensen onderworpen zijn aan de dominerende ideologische consensus. ‘Zolang je in het paradigma van Newton zit, mijd je het paradigma van de kwantummechanica niet, je ziet het gewoon niet.’ Ultee zoekt het eerder in het feit dat politiek en journalistiek hun mensen rekruteren uit dezelfde smalle groep van hoogopgeleiden.

De pers rekent het traditioneel tot haar taak de macht te controleren. Maar daar is iets bijgekomen. Media willen ook de gemoedsbewegingen onder de bevolking in beeld of onder woorden brengen. Snel wisselende perspectieven kunnen het gevolg zijn. Dirk Scheringa is de ene dag de ‘woekeraar van Wognum’ en de andere slachtoffer van een complot van de grote banken. Respect voor de waarheid is het eerste gebod voor journalisten, maar die kan zich blijkbaar in verschillende gedaanten hullen.

Dit dubbelinterview heeft onvermijdelijk een dubbel thema gekregen. Niet alleen draait het om de verhouding tussen journalistiek en elite, maar ook om het waarheidsbegrip in de journalistiek. Is de kwestie van de verhouding van journalisten tot de elites immers niet tot op grote hoogte een herformulering van de vraag naar hun verhouding tot heersende ideeën en opvattingen?

‘Over de waarheid valt niets te zeggen,’ citeert Wijnberg Richard Rorty, de filosoof van het postmodernisme. ‘Geen enkele interpretatie van de werkelijkheid benadert de realiteit meer dan een andere.’ Maar was iets zeggen wat op z’n minst in de buurt van de waarheid kwam niet altijd de core business van de journalistiek? Is verantwoordelijke journalistiek wel mogelijk zonder notie van de waarheid? Jawel, zegt Wijn berg, als je het idee loslaat dat verantwoordelijkheid een waar principe veronderstelt. Volgens Ultee gaat het helemaal niet om de kenbaarheid van de waarheid. Het gaat erom aperte onwaarheden te bestrijden. ‘De postmoderne mens is de mens die geen loze kreten wil horen.’

Bert Ummelen

Informatie:
ISBN
: 9789079700288
Auteur
: Ummelen
Kaft
: Paperback
Uitgever
: AMB
Prijsinformatie:
Prijs per stuk: € 9,95
Aantal: Bestellen
Reviews Review toevoegen

Deze review wordt niet direct geplaatst omdat deze eerst moet worden goedgekeurd door een beheerder. Wanneer deze review goedgekeurd is zal hij verschijnen op deze pagina.

Geen reviews gevonden.

Meer reviews
 
 
 
Uitgeverij AMB  
Karwijzaaderf 15
1112 JN Diemen
postadres
Postbus 7
1110 AA Diemen


info.amb@xs4all.nl

AMB Publishers 
Karwijzaaderf 15
1112 JN Diemen

postal address
 PO Box 7
  1110 AA Diemen
  The Netherlands

 info.amb@xs4all.nl


 
 
 
 
Deze website gebruikt cookies om het bezoek te meten, we slaan geen persoonlijke gegevens op.