QUICK SEARCH
Zoekterm(en)

Zoeken
(Artikelnr: 79700-14)

Bert Ummelen (redactie) – Journalistiek in diskrediet

Journalistiek in diskrediet

Bert Ummelen (redactie)

AMB Diemen 2009
(isbn 97890 79700 14 1, 135 pp., paperback, € 20,00)

Checken en dubbel checken! Journalisten weten precies hoe het hoort. Maar gedragen ze zich daar ook naar? De gelauwerde Britse journalist Nick Davies betoogde dat journalisten er nauwelijks meer aan toe komen het waarheidsgehalte van hun informatie te onderzoeken. Maar liefst zeventig procent van het binnenlandse nieuws in de Britse kwaliteitskranten blijkt helemaal of gedeeltelijk gebaseerd op het recyclen van voorverpakte informatie. In Nederland is het niet veel beter gesteld, zo leerde onderzoek van Nijmeegse communicatiewetenschappers.
De grondtoon van de in deze bundel bijeengebrachte teksten is zorgelijk. De journalistiek die zich ooit de koningin der aarde waande, lijkt wel een dienstmeid geworden. Al te vaak betekent eerbied voor de waarheid in de redactionele praktijk eerbied voor wat als waarheid wordt verkocht.
Met de komst van internet met zijn blogs, twitters, hyves en wat niet meer, lijkt de professionele journalist zijn onderscheidende waarde te hebben verloren. Wat te denken van zijn toekomstige rol? Kan kwaliteitsjournalistiek overleven in het multimediale tijdperk? Of maken we ‘alleen maar’ het einde van haar oude vehikel en bijbehorend businessmodel mee?
Journalistiek in diskredietis in zoverre een programmatische titel, dat het in dit boek niet alleen gaat om de feilen van de hedendaagse journalistiek, maar ook en vooral om het belang van een betrouwbare, onafhankelijke, kritische informatievoorziening. Bij gebrek aan een geloofwaardig alternatief kan die ook in het multimediale tijdperk maar het best worden toevertrouwd aan professionele journalisten.

 
Inhoudsopgave
 
Voorwoord
Inleiding - Bert Ummelen
Er dreigt een tijdperk van informatiechaos. Waarom journalisten niet meer kunnen doen wat ze behoren te doen - Nick Davies
Waarheid in tijden van crisis. Kwaliteitsjournalistiek in een veranderend medialandschap - Marcel Broersma
Nieuwsbronnen en de kwaliteit van de journalistiek. Een verkennende analyse van binnenlandse nieuwsonderwerpen in vier Nederlandse dagbladen - Ellen Hijmans, Kees Buijs, Pytrik Schafraad
Indekken of checken? Een verkennend onderzoek naar het checken van mondelinge bronnen in de Nederlandse journalistiek - Els Diekerhof
Fact checkers lopen achter de feiten aan. Hoe de luis in de pels luizen in de pels kreeg - Peter Burger, Theo Dersjant, Alexander Pleijter
Stroomstoring maakt nog geen kinderen - Bart Gotink
Haastnieuws over wetenschap. Mannen verliefd in 8,2 seconden - Petra Tiemens
Poema op het Binnenhof. Over de rellerigheid in de media - Jaap van Ginneken
Naar een werkbare journalistieke ordening. De onderscheidende waarde van de beroepsgroep is weggevaagd - Bart Brouwers
Hoe het vraagteken achter diskrediet verdween. Terugblik en vooruitblik - Kees Buijs
 
Verantwoording
Personalia

 
INLEIDING
Bert Ummelen

Checken en dubbel checken! Journalisten weten precies hoe het hoort. Maar gedragen ze zich daar ook naar?
Vorig jaar luidde de gelauwerde Britse journalist Nick Davies de noodklok over de betrouwbaarheid van de pers in zijn land. Doordat er steeds meer en sneller moet worden geproduceerd, komen journalisten er nauwelijks nog aan toe om het waarheidsgehalte van hun informatie te onderzoeken, betoogde hij in zijn boek Flat Earth News.
Een door hem geïnitieerd onderzoek aan de universiteit van Cardiff had zijn somberste vermoedens in de schaduw gesteld: zeventig procent van het binnenlandse nieuws in de Britse kwaliteitskranten bleek helemaal of gedeeltelijk gebaseerd op het recyclen van voorverpakte informatie: teksten van persbureaus en pr-materiaal.
De publicatie van Davies’ boek veroorzaakte een aardbeving die zich tot ver buiten het Verenigd Koninkrijk in journalistieke professie en communicatiewetenschap voortplantte. Ook hier.
Het Katholiek Instituut voor Massamedia haalde Davies naar Utrecht als hoofdspreker op het jaarlijkse kim-college. Als achtergrond dienden bevindingen van communicatie- wetenschappers van de Radboud Universiteit Nijmegen, die in het spoor van hun collega’s in Cardiff nagingen in hoeverre Nederlandse dagbladen aan ‘knip- en plakwerk’ doen. Gedurende twee weken werd de binnenlandse berichtgeving van vier kranten – ad, De Gelderlander, nrc Handelsblad en de Volkskrant – systematisch onderzocht. De oogst was wat minder dramatisch, maar nauwelijks bemoedigend.
Davies’ vlammende J’accuse, tegenspraak van Marcel Broersma, coreferent op het kim-college, en het Nijmeegse onderzoeksverslag staan centraal in deze bundel, die gewijd is aan de vraag of journalisten nog (kunnen) doen wat ze behoren te doen: waarheids- getrouw berichten.
De grondtoon van de bijeengebrachte teksten is zorgelijk. De journalistiek die zich ooit de koningin der aarde waande, of in elk geval noemde, lijkt wel een dienstmeid geworden. Al te vaak betekent eerbied voor de waarheid in de redactionele praktijk eerbied voor wat als waarheid wordt verkocht.
Te denken geven de bevindingen van Els Diekerhof, die onderzocht hoe Nederlandse journalisten omgaan met mondelinge bronnen. Ze ontlopen de vraag of de informatie van hun bronnen betrouwbaar is graag door die uit te besteden aan derden, zelfs belanghebbenden. En erger: ‘Als het lastig is om bepaalde feiten en meningen te checken, worden quotes gebruikt. (...) Zo wordt de verantwoordelijkheid voor de waarheid afgeschoven naar de bron en de lezer opgescheept met de beoordeling daarvan.’
Een tweede metamorfose van de voormalige koningin der aarde: die tot hoer. In de strijd om het voortbestaan van dagbladen winnen het verleiden en vermaken van de klant (lezer, abonnee) het gemakkelijk van het informeren van de burger. Jaap van Ginneken beschrijft de mechanismen achter de eindeloze golf non-nieuws. Het gaat niet langer over poema’s op de Veluwe en krokodillen in de Rijn, het bekende repertoire van de komkommertijd, maar als het even kan over de pekelzonden van publieke figuren, liefst politici. Seks in het fietsenhok, een activistische jeugd – media die er niet van smullen, nemen er toch maar een hapje van. Over het gesprek van de dag kun je immers niet zwijgen.
Is de journalistiek, zoals Davies in zijn boek schrijft, een gecorrumpeerd vak geworden? Erger: een ongeneeslijk zieke patiënt? Ook als een primaire functie als het filteren van leugens, misleiding en propaganda uit de almaar zwellende nieuwsstroom hapert, is die diagnose misschien te haastig gesteld.
Verkwikkend is in elk geval het verslag dat docenten aan de journalistenopleidingen van Fontys Hogeschool in Tilburg en de Universiteit Leiden doen van hun initiatief om fact-checken in het curriculum op te nemen. Het was, schrijven ze, ‘een sluimerend vermoeden dat er iets fundamenteel mis is met de journalistiek (..) en dat de journalistiek dat niet eens heel erg vindt’ dat de stootkracht leverde voor wat intussen een ware rage is geworden. De ‘luis in de pels’ heeft luizen in de pels gekregen: aankomende journalisten die speuren naar ‘verdacht’ nieuws en vervolgens nauwgezet uitzoeken wat ervan klopt en niet klopt. Twee mooie staaltjes van dit fact-checken zijn in deze bundel opgenomen. De wal die het schip aan het keren is?
Er zijn meer redenen om Davies’ inktzwarte visie tegen te spreken, of op z’n minst van wat grijstonen te voorzien. Zo stelt Marcel Broersma de voor de hand liggende vraag of kranten vroeger wel zo veel minder op persbureaukopij en persberichten leunden. Probleem is dat de onderzoeksprojecten in Cardiff en Nijmegen enig in hun soort zijn; historische ijkpunten ontbreken.
En wat de zieke journalistiek betreft: wie de voortdurende stroom berichten over krimpende oplages, krimpende advertentievolumes en krimpende redacties hoort, denkt inderdaad aan een naderend einde.
 
Maar is dat het einde van de (kwaliteits)journalistiek? Of ‘alleen maar’ dat van haar oude vehikel en businessmodel?
Ruben L. Oppenheimer tekent kranten als opgezette vlinders, iets voor verzamelaars, en misschien komt het zover – maar daarmee verhuist de journalistiek nog niet naar de winkel voor antiek en curiosa.
Broersma vraagt zich af of Davies’ filippica tegen de mediaconcerns met hun ‘commerciële logica’ de aandacht niet afleidt van het ‘echte’ probleem. Zijn kritiek op de grote uitgevers is ook niet mals: te lang zijn ze dalende oplagecijfers te lijf gegaan met het snijden in kosten, het verhogen van abonnementsgelden en het samenvoegen van kranten omwille van schaalvoordeel. Ze telden de gouden eieren van hun kippen en vergaten te investeren in de innovaties die het internettijdperk noodzakelijk maakte.
Dagbladuitgevers en -journalisten zouden om te beginnen moeten ophouden zichzelf te zien als dagbladuitgevers en -journalisten, stelt Broersma. De dagen dat ze elke dag een enkel product voor een massapubliek konden maken, zijn geteld. Als ze hun vrees om iets nieuws te beginnen niet overwinnen, zullen de kippen, die ze zo graag aan de leg houden, voorgoed ophouden gouden eieren te produceren.
Iets nieuws – daar loopt ook Bart Brouwers voor warm. Waar Broersma de unieke competenties van de professionele journalist (het vergaren en interpreteren van informatie) benadrukt en die ook ziet overleven, schrijft Brouwers hem nagenoeg af.
Voor Broersma blijft journalistieke kwaliteit ‘koning’, ook als straks nieuws en informatie via diverse kanalen en businessmodellen naar een divers publiek worden gebracht. Volgens Brouwers beleven we de democratisering en individualisering van de journalistiek – een naschok van wat de journalist H.J.A. Hofland ooit de ‘dekolonisatie van de burger’ noemde. De onderscheidende waarde van de professional zou compleet zijn weggevaagd door de opkomst van blogs, twitters, hyves, chatrooms en wat niet meer. De beroepsgroep heeft haar monopolie op de bronnen van het nieuws verloren en journalistieke vaardigheden zijn best onder de knie te krijgen.
Arme journalist, hem rest slechts ‘een slimme positie tussen ontelbare zenders en ontvangers’. Een dompteur zal hij zijn in een circus van praatjes, weetjes en meninkjes.
 
Journalistiek in diskrediet: het is in zoverre een programmatische titel, dat het in deze bundel niet alleen gaat om de feilen van de hedendaagse journalistiek, maar ook en vooral om het grote belang van een betrouwbare, onafhankelijke, kritische informatievoorziening. Bij gebrek aan een geloofwaardig alternatief kan die ook in het multimediale tijdperk maar het best worden toevertrouwd aan professionele journalisten.

Informatie:
ISBN
: 97890-79700-14-1
Auteur
: Bert Ummelen
Kaft
: Paperback
Uitgever
: AMB
Foto('s):
Prijsinformatie:
Prijs per stuk:
€ 20,00
Aantal: Bestellen
Reviews Review toevoegen

Deze review wordt niet direct geplaatst omdat deze eerst moet worden goedgekeurd door een beheerder. Wanneer deze review goedgekeurd is zal hij verschijnen op deze pagina.

Geen reviews gevonden.

Meer reviews
 
 
 
Uitgeverij AMB  
Karwijzaaderf 15
1112 JN Diemen
postadres
Postbus 7
1110 AA Diemen


info.amb@xs4all.nl

AMB Publishers 
Karwijzaaderf 15
1112 JN Diemen

postal address
 PO Box 7
  1110 AA Diemen
  The Netherlands

 info.amb@xs4all.nl


 
 
 
 
Deze website gebruikt cookies om het bezoek te meten, we slaan geen persoonlijke gegevens op.